Wpisy

Czy i jak rozmawiać o chorobie z dziećmi i nastolatkami? cz. II

Wielu dorosłych nie wie jak rozmawiać ze swoim dzieckiem o chorobie. Dobrym punktem wyjścia jest bycie szczerym i konkretnym oraz używanie prostego języka. Zapotrzebowanie młodego człowieka na informację będzie zależało od jego wieku. Młodszym dzieciom może pomóc książeczka lub rysunek, a nastolatków można zachęcić do zadawania pytań.

Zacznij od nazwania swojej choroby, w którym miejscu w ciele się ona znajduje i w jaki sposób lekarze będą cię leczyć (np. „W moim ciele, a dokładniej tu /wskaż miejsce na ciele/ wyrósł guzek, którego nie powinno tu być. Ten guzek to nowotwór i będę mieć operację, żeby go usunąć. Po operacji dostanę lekarstwo, żeby guzek nie wyrósł drugi raz.”, „Mam taką chorobę, która nazywa się rak. Doktor przepisze mi lekarstwo żebym wyzdrowiał(a), ale będą dni, kiedy mogę czuć się po nim źle, a czasem mogę być zmęczony/a. W inne dni będę czuć się dobrze i będziemy się razem bawić.”).

Zdarza się, że dzieci, szczególnie poniżej 10 roku życia, martwią się, że rodzic (lub inna bliska osoba) zachorował przez nich lub obawiają się, że rakiem można się zarazić. Wyjaśnij, że nowotwór nie jest chorobą zakaźną i nie można się nią zarazić jak przeziębieniem – przytulanie, bycie blisko, wspólne zabawy są w porządku. Koniecznie uświadom dziecko, że w żadnym stopniu ono nie zawiniło i nie przyczyniło się do powstania choroby i, że zawsze będzie miało opiekę kogoś bliskiego. Zadawanie otwartych pytań dzieciom i młodzieży, poinformowanie ich, że jesteś otwarty/a na rozmowę, może zachęcić dzieci do wyrażania swoich uczuć, obaw i pozwoli poprowadzić rozmowę.

Jeżeli dziecko zapyta co to jest rak możesz odpowiedzieć w następujący sposób: „Ciało człowieka zbudowane jest w wielu maleńkich komórek. Różne komórki mają różne zadania, żebyśmy byli zdrowi. Rak pojawia się, kiedy któraś z komórek przestaje działać prawidłowo i powoduje, że inne komórki wokół niej też zaczynają źle działać. Wtedy może pojawić się guzek.”

Starsze dzieci i nastolatki mogą szukać informacji w internecie. Warto skonsultować z lekarzem, czy to, czego dowiedziało się dziecko, jest poprawną informacją i czy to, co wie może dotyczyć twojej choroby i ciebie. Nastolatki mogą również uzyskać pewne informacje of kolegów ze szkoły, którzy zmagali/ją się z chorobą nowotworową lub w przypadku, gdy bliscy ich kolegów chorują lub chorowali. Jeżeli uważasz, że to pomoże – zapytaj swoje dziecko o to, co już wie.

Niektóre dzieci, w szczególności te z problemami w nauce lub niepełnosprawnością intelektualną, mogą źle reagować na zmiany. Jednak poczują się bezpieczniej i łatwiej im będzie sprostać wyzwaniom, kiedy zostaną poinformowane o sytuacji i kiedy będą przygotowywane na możliwość wystąpienia pewnych zdarzeń (np. gorsze samopoczucie, brak owłosienia, regularne pobyty w szpitalu). Warto wyjaśnić w jaki sposób choroba i leczenie wpłynie na ich codzienne życie. W tym celu można wykorzystać kalendarze i planery (lub innych pomocy wizualnych), w których możliwe będzie zaplanowanie czasu spędzanego wspólnie oraz zapisanie przewidzianych pobytów w szpitalu lub na wizytach lekarskich. Im więcej rutyny w chorobowym chaosie, tym lepiej dla dziecka. Prawdopodobne jest, że będzie trzeba wytłumaczyć dziecku tą samą kwestię więcej niż raz (np. w przypadku dłuższego leczenia). Zauważaj i mów dziecku o tym, że dobrze sobie radzi.

Powyższy tekst to jedynie wskazówki. To najbliższe dziecku osoby będą wiedziały najlepiej, kiedy i ile informacji zostanie przekazanych dziecku. Należy jednak mieć na uwadze, że najważniejsza jest szczerość i zaangażowanie dziecka w sprawę rodzinną, a także uprzedzenie dziecka przed ewentualnymi zmianami. Jeżeli czujesz, że potrzebujesz pomocy kogoś z zewnątrz, udaj się do profesjonalisty zajmującego się dziećmi i młodzieżą. Uważnie obserwuj dziecko, bo pomoc może się okazać potrzebna na różnych etapach choroby i leczenia.

zdj. Juan Pablo Serrano Arenas

Czy i jak rozmawiać o chorobie z dziećmi i nastolatkami?

To oczywiste, że chcemy uchronić nasze dzieci przed stresem, trudnościami, przykrymi przeżyciami, w tym związanymi ze zdrowiem. Jednak najważniejsze w przypadku choroby nowotworowej, to być szczerym i otwartym w rozmowie z najmłodszymi członkami rodziny.

Najczęściej dzieci odczuwają, że dzieje się coś poważnego, ponieważ wpływa to na codzienne funkcjonowanie rodziny. Poinformowanie o chorobie jest równoznaczne dla dzieci z tym, zę mgą zadawać pytania i spowoduje, że nie dopowiedzą sobie swojej własnej historii.

Do rozmowy z dzieckiem warto się przygotować: powinniśmy wiedzieć, że rozumiemy to, co chcemy przekazać i przygotować się na pytania, jakie może zadać dziecko. Dobrze jest wybrać miejsce i czas rozmowy i omówić temat choroby w obecności wszystkich członków rodziny. Oczywiście reakcje dziecka jak również zrozumienie i zinterpretowanie informacji zależą od wieku dziecka. Są jednak pewne wspólne dla każdego wieku wskazówki: bądź szczery, używaj języka dostosowanego do wieku dziecka i sposobu, w jaki rozmawiacie na co dzień, zweryfikuj, co wie dziecko i jeżeli to konieczne wyjaśnij i rozwiej wątpliwości, w przypadku najmłodszych dzieci warto jest powtórzyć to, co przekazałeś im wcześniej.

Często pomocne okazuje się poinformowanie wychowawcy i/lub zaprzyjaźnionych rodziców. W przypadku nastolatka warto najpierw omówić z nim kwestię informowania osób spoza rodziny. Jeżeli martwisz się o kondycję psychiczną swojego dziecka, udaj się z nim po profesjonalną pomoc psychoonkologiczną.